10 przykazań logiki

Zachęcam gorąco do przypominania sobie tych 10 zasad, które tu opiszę w sposób - jak sądzę - dostatecznie zrozumiały i każą z nich opatrzę krótkim komentarzem Pamiętajmy o nich w rozmowach z ludźmi, w tym z oponentami, a także w komentowaniu różnych zjawisk dotykającej nas rzeczywistości.

1. Nie będziesz atakował osoby, ale tezę.
(ad personam)

(Ad personam - pozamerytoryczny sposób argumentowania, w którym dyskutant porzuca właściwy spór i zaczyna opisywać faktyczne lub rzekome cechy swego przeciwnika. Np. popatrzcie Państwo na tego kretyna, Przewodniczący Komisji Europejskiej nie jest Polakiem, nie może zatem wiedzieć, co jest dobre dla Polski. Jest to argument wprost wymierzony w osobę, a nie w tezę, jaką ta osoba głosi).

2. Nie będziesz przeinaczał lub wyolbrzymiał tezy dyskutanta, aby ułatwić sobie dyskusję,
(sofizmat rozszerzenia)

(Sofizmat rozszerzenia - odpowiedź na stwierdzenie, które w rzeczywistości nie zostało przez drugą stronę wypowiedziane. Inne odmiany tego sofizmatu to:
- cytowanie słów przeciwnika wyjętych z kontekstu – wybór takich słów, które wyjęte z kontekstu wypaczają poglądy danej osoby;
- atak na osobę, która nie potrafi zręcznie prowadzić dyskusji na dany temat i po „zwycięstwie” w takiej dyskusji twierdzenie, że udowodniony został przeciwny punkt widzenia;
- wymyślenie fikcyjnej osoby rzekomo posiadającej poglądy, które są krytykowane, i  używanie jej w dyskusji).

3. Nie będziesz wyciągał wniosków ze zbyt malej ilości danych,
(pośpieszna generalizacja)

4. Nie będziesz przyjmował za przesłankę tego, co ma być dopiero udowodnione,
(petitio principii)

(Petitio principii - błąd logiczny przybierający dwie formy:
- Błąd polegający na przyjęciu za przesłankę tego, co dopiero ma być wywnioskowane w danym rozumowaniu. (W tej postaci utożsamiany jest z błędnym kołem w rozumowaniu. Błędne koło - circulus vitiosus - to błąd w rozumowaniu polegający na tym, że przy wyprowadzeniu wniosku X oparto się na przesłance Y, a następnie, by uzasadnić przesłankę Y, powołano się na wniosek X. Np. dowodząc, że Słowacki był genialnym poetą powołano się na to, że jego utwory są arcydziełami, a następnie by uzasadnić tezę, że utwory Słowackiego są arcydziełami, powołano się na tezę, że był genialnym poetą.);
- Błąd polegający na przyjęciu jakichś przesłanek bez należytego uzasadnienia stopnia pewności, z jakim przesłanki te się uznaje).

5. Nie będziesz twierdził, że skoro coś wydarzyło się w przeszłości, to musi być przyczyną,
(post hoc)

6. Nie będziesz postrzegał zjawisk tylko w ich skrajnych przypadkach,
(dychotomia myślenia)

(Dychotomia myślenia - błąd procesów myślowych wyróżniony przez Aarona Becka charakteryzujący się postrzeganiem różnych zjawisk tylko w skrajnych aspektach. Dychotomia myślenia może prowadzić do występowania problemów psychologicznych. Przykłady dychotomii w myśleniu:
dobrze – źle;
prawdziwy – fałszywy;
winny – niewinny;
my – oni;
przyjaciel – wróg;
zasady – brak zasad;
tyrania – wolność;
demokracja – dyktatura;
sprawiedliwość – niesprawiedliwość;
naturalny – nienaturalny;



cywilizowany – barbarzyński;
kapitalistyczny – marksistowski).

7. Nie będziesz argumentował wykorzystując fakt niewiedzy innych,
(ad ignorantiam)

(Ad ignorantiam - pozamerytoryczny sposób argumentowania, w  którym dyskutant uznaje za dowód prawdziwości swojej tezy fakt, że jego oponent nie potrafi uzasadnić tezy przeciwnej. Jest to błąd logiczny polegający na nie wzięciu pod uwagę, że brak dowodów fałszywości jakiejś tezy nie implikuje jej prawdziwości.
To oczywiste, że Bóg istnieje – czy jesteś w stanie udowodnić jego nieistnienie?
To oczywiste, że Bóg nie istnieje – czy jesteś w stanie udowodnić jego istnienie?).

8. Nie będziesz nakładał ciężaru dowodu na tego, który kwestionuje postawioną tezę.
(onus probandi)

(Onus probandi - tezę ma udowodnić ten, kto twierdzi że jest prawdziwa, a nie ten kto zaprzecza jej prawdziwości).

9. Nie będziesz twierdził, że jedno zdanie wynika z drugiego, choć taki związek nie zachodzi,
(non sequitur)

(Np. Przykładem błędu formalnego może być następujące wnioskowanie: Każdy kwadrat ma wszystkie boki równe.
Dana figura ma wszystkie boki równe.
Dana figura jest kwadratem).

10. Nie będziesz twierdził, że skoro teza jest powszechnie przyjęta, to musi być prawdziwa,
(ad populum)

(Ad populum - pozamerytoryczny sposób argumentowania, w którym mówca odwołuje się do gustów, upodobań i przesądów tłumu. Bazując na egoizmie narodowym, instynktach, stereotypach czy uprzedzeniach, retor próbuje w ten sposób pozyskać lud do swojej tezy i ośmieszyć przeciwnika).

[CC] Przemysław Leszek Lis

10 przykazań logiki

Zachęcam gorąco do przypominania sobie tych 10 zasad, które tu opiszę w sposób - jak sądzę - dostatecznie zrozumiały i każą z nich opatrzę krótkim komentarzem Pamiętajmy o nich w rozmowach z ludźmi, w tym z oponentami, a także w komentowaniu różnych zjawisk dotykającej nas rzeczywistości.

1. Nie będziesz atakował osoby, ale tezę.
(ad personam)

(Ad personam - pozamerytoryczny sposób argumentowania, w którym dyskutant porzuca właściwy spór i zaczyna opisywać faktyczne lub rzekome cechy swego przeciwnika. Np. popatrzcie Państwo na tego kretyna, Przewodniczący Komisji Europejskiej nie jest Polakiem, nie może zatem wiedzieć, co jest dobre dla Polski. Jest to argument wprost wymierzony w osobę, a nie w tezę, jaką ta osoba głosi).

2. Nie będziesz przeinaczał lub wyolbrzymiał tezy dyskutanta, aby ułatwić sobie dyskusję,
(sofizmat rozszerzenia)

(Sofizmat rozszerzenia - odpowiedź na stwierdzenie, które w rzeczywistości nie zostało przez drugą stronę wypowiedziane. Inne odmiany tego sofizmatu to:
- cytowanie słów przeciwnika wyjętych z kontekstu – wybór takich słów, które wyjęte z kontekstu wypaczają poglądy danej osoby;
- atak na osobę, która nie potrafi zręcznie prowadzić dyskusji na dany temat i po „zwycięstwie” w takiej dyskusji twierdzenie, że udowodniony został przeciwny punkt widzenia;
- wymyślenie fikcyjnej osoby rzekomo posiadającej poglądy, które są krytykowane, i  używanie jej w dyskusji).

3. Nie będziesz wyciągał wniosków ze zbyt malej ilości danych,
(pośpieszna generalizacja)

4. Nie będziesz przyjmował za przesłankę tego, co ma być dopiero udowodnione,
(petitio principii)

(Petitio principii - błąd logiczny przybierający dwie formy:
- Błąd polegający na przyjęciu za przesłankę tego, co dopiero ma być wywnioskowane w danym rozumowaniu. (W tej postaci utożsamiany jest z błędnym kołem w rozumowaniu. Błędne koło - circulus vitiosus - to błąd w rozumowaniu polegający na tym, że przy wyprowadzeniu wniosku X oparto się na przesłance Y, a następnie, by uzasadnić przesłankę Y, powołano się na wniosek X. Np. dowodząc, że Słowacki był genialnym poetą powołano się na to, że jego utwory są arcydziełami, a następnie by uzasadnić tezę, że utwory Słowackiego są arcydziełami, powołano się na tezę, że był genialnym poetą.);
- Błąd polegający na przyjęciu jakichś przesłanek bez należytego uzasadnienia stopnia pewności, z jakim przesłanki te się uznaje).

5. Nie będziesz twierdził, że skoro coś wydarzyło się w przeszłości, to musi być przyczyną,
(post hoc)

6. Nie będziesz postrzegał zjawisk tylko w ich skrajnych przypadkach,
(dychotomia myślenia)

(Dychotomia myślenia - błąd procesów myślowych wyróżniony przez Aarona Becka charakteryzujący się postrzeganiem różnych zjawisk tylko w skrajnych aspektach. Dychotomia myślenia może prowadzić do występowania problemów psychologicznych. Przykłady dychotomii w myśleniu:
dobrze – źle;
prawdziwy – fałszywy;
winny – niewinny;
my – oni;
przyjaciel – wróg;
zasady – brak zasad;
tyrania – wolność;
demokracja – dyktatura;
sprawiedliwość – niesprawiedliwość;
naturalny – nienaturalny;
cywilizowany – barbarzyński;
kapitalistyczny – marksistowski).

7. Nie będziesz argumentował wykorzystując fakt niewiedzy innych,
(ad ignorantiam)

(Ad ignorantiam - pozamerytoryczny sposób argumentowania, w  którym dyskutant uznaje za dowód prawdziwości swojej tezy fakt, że jego oponent nie potrafi uzasadnić tezy przeciwnej. Jest to błąd logiczny polegający na nie wzięciu pod uwagę, że brak dowodów fałszywości jakiejś tezy nie implikuje jej prawdziwości.
To oczywiste, że Bóg istnieje – czy jesteś w stanie udowodnić jego nieistnienie?
To oczywiste, że Bóg nie istnieje – czy jesteś w stanie udowodnić jego istnienie?).

8. Nie będziesz nakładał ciężaru dowodu na tego, który kwestionuje postawioną tezę.
(onus probandi)

(Onus probandi - tezę ma udowodnić ten, kto twierdzi że jest prawdziwa, a nie ten kto zaprzecza jej prawdziwości).

9. Nie będziesz twierdził, że jedno zdanie wynika z drugiego, choć taki związek nie zachodzi,
(non sequitur)

(Np. Przykładem błędu formalnego może być następujące wnioskowanie: Każdy kwadrat ma wszystkie boki równe.
Dana figura ma wszystkie boki równe.
Dana figura jest kwadratem).

10. Nie będziesz twierdził, że skoro teza jest powszechnie przyjęta, to musi być prawdziwa,
(ad populum)

(Ad populum - pozamerytoryczny sposób argumentowania, w którym mówca odwołuje się do gustów, upodobań i przesądów tłumu. Bazując na egoizmie narodowym, instynktach, stereotypach czy uprzedzeniach, retor próbuje w ten sposób pozyskać lud do swojej tezy i ośmieszyć przeciwnika).

[CC] Przemysław Leszek Lis
(91)

Pobierz PDF Wydrukuj